• VTEM Image Show

    ЗДТГазар

    Сумын засаг даргын тамгын газар
  • VTEM Image Show

    Зэрлэг тахь

    Your content2
  • VTEM Image Show

    Зэрлэг тахь2

    Your content3
  • VTEM Image Show

    Зэрлэг тахь3

Танилцуулга
Сумын ерөнхий танилцуулга

lolo

Òºâ àéìãèéí Àðãàëàíò ñóì 1977 îíä àòàð ãàçàð ýçýìøèõ 2 äàõü àÿíû æèë áàéãóóëàãäñàí.

Тус ñóì 112,6 ìÿíãàí ãà ãàçàð íóòàãòàé, òàðèàëàíãèéí 15850ãà òàëáàé, 85703ãà ìàëûí áýë÷ýýðòýé ºðãºí óóäàì ºãººæ áàÿí íóòàãòàé.

     Àðãàëûí-Óóë, Õºøººò áàãèéí íèéò 533ºðõºä 1667 õ¿í àìüäàðäàã. Ñóìûí òºâä Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, Ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâ, Õ¿¿õäèéí öýöýðëýã, Øóóäàí õîëáîî, ÕÀÀÍ, Төрийн áàíêóóä àæèëëàäàã. Äóëààíû òºâëºðñºí õàíãàìæòàé, ºíäºð õ¿÷äýëèéí öàõèëãààí äàìæóóëàõ øóãàìààð холбогдсон ñóì þì Óëààíáààòàð, Äàðõàí õîòòîé хатуу хучилттай авто çàìààð õîëáîãäñîí.

Газар зүйн байршил

Тус сум нь аймгийн баруун хойд хэсэгт байрлапаг

   l  Óëààíáààòàð õîòîîñ áàðóóí ç¿ãò 82 êì çàéä оршдог.

   l  Аймгийн төвөөс 106 км зайд байрладаг

Хойд талаараа Баянцогт сум, зүүйн талаараа Улаанбаатар хот, урд талаараа Алтанбулаг, баруун талаараа Баянхангай сумдтай хиллэдэг.

Байгаль газар зүйн онцлог

.Ñóìûí íóòàã äàëàéí òөâøíýýñ äýýø 1200 ì-ò ºðãºãäñºí, ýëñýíöýð õºíãºí õ¿ðýí õºðñòýé, õàíãàé ãîâü õîñîëñîí òàíñàã ñàéõàí áàéãàëüòàé,сумын нутаг дэвсгэр нь уул гүвээ толгод бүхий тал хээрийн бүс, Мал аж ахуй болон газар тариалан эрхлэхэд тохиромжтой. Газар хөдлөлийн эрчим 7 балл.

Цаг уурын нөхцөл.

 

Ýðñ òýñ óóð àìüñãàëòàé. Нэг дүгээр сарын дундаж температур-25°С, долоо дугаар сарын дундаж температур+20°С, жилийн дундаж салхины хурд 4-6м/с, жилийн хур тунадасны нийлбэр 150-200 мм 

 Газар нутаг

Нийт газар нутгийн хэмжээ 112637 га.

 

Газрын зориулалт

Хэмжээ /га/

Нийт талбайд эзлэх хувь

Хөдөө аж ахуйн газар

102276

90,8

Хот тосгон суурингийн  газар

540,

0,48

Зам шугам сүлжээний газар

1212

1,08

Ойн сан бүхий газар

424

0,37

Усан сан бүхий газар

13

0,01

Улсын тусгай хамгаалалттай газар

8172

7,26

 

ЭДИЙН ЗАСАГ

Орон нутгийн төсөв

Сумын төсвийн татварын нийт орлого нь 112.7 сая төгрөг бөгөөд үүний 18.1 сая төгрөг нь орон нутгийн орлогод, 68.3 сая төгрөгийн орлого нь аймаг, улсын төсөвт орж байна. Орон нутгийн төсвийн нийт зарлага 876.1 сая төгрөг байна. Нийт зарлагын 63,3 хувь нь цалин, 6,9 хувь нь нийгмийн даатгалын шимтгэл, 29,8 хувийг урсгал шилжүүлэгийн зардал эзэлж байна.  Төсвийн байгууллагуудын  өөрийн орлого 1.3 сая төгрөã ýçýëæ áàéíà.

Эдийн засгийн  бүтэц

Сумын эдийн засгийн голлох салбар бол газар тариалан, мал аж ахуйн үйлдвэрлэл юм. Тус суманд газар тариалангийн үйлдвэрлэл эрхэлдэг томоохон аж ахуй нэгжүүд болох Тусжин ХХК, Марс арвай ХХК, Хос бэрс ХХК, Аргалант атар ХХК, Мал аж ахуйн чиглэлд Жикс ХХК, Аргалантын тал ХХК-ууд үхэр сүргийг мах сүүний чиглэлээр өсгөн үржүүлж байна. Жикс ХХК нь төвлөрсөн цахилгааны системд холбогдсоноор үнээний цахилгаан саалтуур,тохилог байр, усан хангамж, сүүлийн үеийн техник технологиор иж бүрэн хангагдсан байна. Саалийн 100 үнээ махны чиглэлийн 150 үхэртэй. Жилд дунджаар нэг үнээнээс 2380 л сүү сааж  Улаанбаатар хотын сүүний хэрэгцээнд нийлүүлж байна.

Мал аж ахуйн эрсдэлээс хамгаалах Бàéãàëü îð÷íы доройтлыг сааруулах, малчдын амьжиргааг дээшлүүлэх зорилго бүхий 14 малчны бүлэг байгуулагдан ажиллаж байна. Малчны бүлэгт нийт малчдын 98 хувь хамрагдаж ажил үйлсээрээ тэргүүлж байна. Тухайлбал Бяцхан бүлэг 2012 оны улсын тэргүүний малчны бүлгээр шалгарсан.   

 

Хөдөө аж ахуй

Малын бүтэц  Сумын хэмжээнд 101мянган толгой малтай ìàë àæ àõóéí òàëààð áàðèìòëàõ áîäëîãîäîî îðîí íóòãèéí áàéãàëü öàã óóðûí îíöëîã, ìàë÷äûí ñîíèðõëûã õàðãàëçàí àäóóã õóðäíû ÷èãëýëýýð, ¿õýð ñ¿ðãèéã ìàõ, ñ¿¿íèé õîñîëìîë àøèã, øèìèéí ÷èãëýëýýð, õîíèéã ìàх, íîîñíû, ÿìààã ñ¿¿ íîîëóóðûí ÷èãëýëýýð ¿ðæ¿¿ëýõýýð àæèëëàæ áàéíà. Ìàë ñ¿ðãèéã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ ìàë ýìíýëýãèéí ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëäýã 2 ìàë ýìíýëýã ¿ðæëèéí íýãæ àæèëëàäàã. 230 малчин өрх áàéãàà íü сумын нийт өрхийн 43.1 хувийг эзэлж байна.

Газар тариалан

Сумын хэмжээгээр жилд 1531 `га талбайд 2014онд нэгжээс авах ургацаараа аймагтаа тэргүүлсэн.

Инженерийн дэд бүтэц

Зам тээвэр. Сумын газар нутаг дээгүүр “Ìÿíãàíû çàì”-ûí õýâòýý òýíõëýãèéí óëñûí ÷àíàðòàé хатуу хучилттай àâòî çàì 116 êì óðòòàé äàéðàí ºíãºðäºã. պ人ãèéí ìàë÷èä, áàãèéí èðãýä, àæ àõóéí íýãæ¿¿ä õîîðîíäîî øîðîîí çàìààð õîëáîãääîã.

Цахилгаан хангамж.Ñóì íü òºâèéí ýð÷èì õ¿÷íèé íýãäñýí ñ¿ëæýýíä õîëáîãäсон. 110/35/10 êâò-ûí äýä ñòàíöòàé. Ìàë÷èä, ìàë á¿õèé èðãýäèéí 98 хувь íü íàð, ñàëõèíû ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷èéã àøèãëàæ áàéíà. Ýð÷èì õ¿÷íèé ñèñòåìä àÿëàë æóóë÷ëàëûí Íàðëàã ÕÕÊ, Õóñàí áàãàíàò, Æèðìèéí ñàéõàí, Õîñ îþó, Æèêñ, Òóñæèí, Õîñ áýðñ зэрэг àæ àõóéí íýãæ, êîìïàíè, äàõèí äàìæóóëàõ 2 ñòàíö, ¿¿ðýí õîëáîîíû ñòàíöóóä òºâèéí ýð÷èì õ¿÷ýýð õàíãàãääàã.

Ус хангамж.Сумын төвдцэвэр усны эх үүсвэрийн ã¿íèé 2 õóäàã àæèëëàäàã. 1 õóäàãò íü óñ 纺ëð¿¿ëýõ, öýíãýãæ¿¿ëýõ òºõºðººìæ ñóóðèëàãäñàí. Ìàë àæ àõóéí çîðèóëàëòààð ñóìûí òºâä ã¿íèé 3 õóäàã, õºäººãèéí áàãò 73 èíæåíåðèéí õèéöòýé õóäàã àæèëëàæ áàéíà. ̺í 2000 îíûã õ¿ðòýë àøèãëàæ áàéñàí 4 ìåòðèéí ã¿íä áàéðëàõ 8,8 êì óðòòàé óñ äàìæóóëàõ øóãàìтай.

Èðãýä óíäíû óñàà õóäãààñ àâàõ áàéäëààð õýðýãöýýãýý õàíãàæ áàéíà. Öýâýð óñíû õàíãàìæ íü äóíä ñóðãóóëь сургуулын дотуур байр, гал тогоо, öýöýðëýãèéí õýðýãöýýг ханган ажиллаж áàéíà.   

Ариутгах татуурга. Ñóìûí òºâä àøèãëàëòàä îðæ áàéãààã¿é 1 öýâýðëýõ áàéãóóëàìæ áàéäàã. 700 ìåòð урт хоолой бохирын öîîíîã 16 áàéíà. Ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâ, Åðºíõèé áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü, öýöýðëýãèéí àðèóòãàõ òàòóóðãà øóãàì õýâèéí àæèëëàãààтай.

Дулаан хангамж. Ñóì òºâëºðñºí óóðûí çóóõòàé,îäîîãèéí áàéäëààð 5 øèðõýã á¿ðýí øàòàëòòàé óñàí õàëààãóóðûí çóóõààð äóëààí ¿éëäâýðëýж байна. Áóöëàìòãàé ¿åò øàòàëòòàé óñàí õàëààãóóðûí çóóõíû õ¿÷èí ÷àäàë /0,5 ìâò/ Îäîîãèéí áàéäëààð сóðãóóëü, ýìíýëýã, Çàñàã äàðãûí Òàìãûí ãàçàð, öýöýðëýã, õîëáîî, ñо¸ëûí òºâ, áàíê, ахуйн үйлчилгээ, цагдаагын кабон, халуун ус, àæ àõóéí 1 íýãж òóñ òóñ äóëààíààð õàíãàäàã. Ñóìûí 2009-2016 îíû õºãæëèéí öîãö áîäëîãîä 2,8 êì ãàçðûí äîîðõ øóãàì õîîëîé áàéãóóëàõààð òîäîðõîéëîãäñîí áàéíà.

 

НИЙГЭМ

 

Хүн ам:  Сумын хүн амын 60.84 хувь нь залуу болон дунд насныхан, 14.25 хувь нь хүүхэд, 16.81 хувь нь ахмад настан байна.Òóñ ñóì нь Улаанбаатар хоттой хаяа нийлэн оршдог нийт хүн амын 48.15 хувь нь сумын төвд амьдардаг.

Орон сууцны хангамж

 

Суманд инженерийн бүрэн хангамжтай орон сууцã¿é. Айл өрхүүд амины сууц болон гэр сууцанд амьдарч байна.

Нийгмийн үйлчилгээний барилга, байгууламж

 

1

Ñóðãóóëü

Õ¿¿õýä

264/208

2

Ñóðãóóëèéí äîòóóð áàéð

Îð

80/60

3

Öýöýðëýã

Õ¿¿õýä

75/92

4

Ýìíýëýã /õýâòýæ ýì÷ë¿¿ëýõ/

Îð

8/8

5

Áèåèéí òàìèðûí òàëáàé

ì2

1400

6

Íîìûí ñàí

Ñóóäëûí òîî

12

7

Ñïîðò çàë

Òîî

1

8

Áàíê

Òîî

2

9

Õàëóóí óñ

Ø¿ðø¿¿ð

7

10

Ñî¸ëûí òºâ

Òîî

1

11

Ахуйн үйлчилгээ

тоо

1

 

Боловсрол

Ерөнхий боловсролын 12 жилийн сургуулийн 11 бүлэгт 208 хүүхэд өдрөөр суралцаж, албан бус боловсролын дүйцсэн хөтөлбөрөөр бага, суурь, бүрэн дунд боловсрол нөхөн олгох сургалтанд 10 иргэн суралцаж байна. Бага ангийн хамран сургалт 98,6 хувь, суурь боловсролын хамран сургалт 97,3 хувьд хүрсэн. Ерөнхий боловсролын сургуульд мэргэжилтэй багшийн хангалт 98 хувьтай байна.

Сургууль

Ерөнхий боловсролын 12 жилийн сургууль

Сумын төвд байршилтай

264 хүүхдийн хүчин чадалтай, одоогоор 208 хүүхэд суралцаж байна

32 багш, ажиллагсчидтай

1980 онд ашиглалтанд орсон, тоосгон хийцтэй, барилгын чанар дунд зэрэг                                       Цэцэрлэг

Янзагахан “ цэцэрлэг

Аргалант сумын “Аргалын уул “ багийн төвд байршилтай

75 хүүхдийн хүчин чадалтай, одоогоор ээлжийн бүлэгт 75 хүүхэд, явуулын сургалтаар 20 хүүхдэд  СӨБ-ыг олгож байна

13  багш, ажиллагчидтай

2012 оны 11-р сарын 01 ашиглалтанд орсон   угсармал хавтан хучилттай,зориулалтын  барилга. Инженерийн төвлөрсөн хангамжтай.

Хүн эмнэлэг

  • Аргалûí –Уул багийн төвд байрлалтай
  • 8 ортой
  • 2 их эмч, 2 багийн эмч, 1 эх баригч, 4 сувилагчтай нийт 21 ажиллагчидтай.
  • 1989 онд ашиглалтанд орсон зориулалтын барилга.

Ñî¸ëûí òºâèéí òàíèëöóóëãà

  • Соёлын төв
  • Àðãàëûí-Óóë áàãò байршилтай
  • 120 хүний суудалтай
  • 5 ажиллагчидтай
  • 1979 онд ашиглалтанд орсон, çîðèóëàëòûí áóñ ÁÀÌ-ûí áàðèëãà.

    Шашин, сүм хийд

Óëààíáààòàð Èõ Ñóðãóóëèéí“Àðãàëàíòûí öóãëààí” íýðòýé 1 õðèñòèéí ñ¿ì àæèëëàäàã. ¿éë àæèëëàãàà íü òîãòìîë áèø. Уг ñ¿ìä нийт  2 íîìëîã÷, 1 ìàíàà÷ ажиллаж байна.

Ажиллах хүч

Ажиллах хүч, салбараар

 

Ñàëáàð

Õýìæèõ íýãæ

Ñóìûí òºâä

պ人ä

Íèéò

պ人 àæ àõóé

Õ¿í

138

287

425

¯éë÷èëãýý

Õ¿í

115

98

213

Íèéò

 

253

385

638

 

Төрийн байгууллагад 78  хүн ажиллаж байна.

Засаг даргын Тамгын газар 

 

  • ÇÄÒÃ-ûí áàðèëãà íü çîðèóëàëòûí áóñ, 1979 îíä àøèãëàëòàä îðñîí ÂÀÌ-ûí áàðèëãàä áàéðëàäàã.
  • Тус суманд яñëè öýöýðëýã 1992 îí õ¿ðòýë àæèëëààä 140 õ¿¿õäèéí öýöýðëýã øèíýýð áàðèãäàæ óã áàðèëãà àøèãëàëòã¿é áîëñîíыг ÇÄÒÃ-ûí àæèë÷äûí õ¿÷ýýð 2000 онд çàñâàðëàí êîíòîð áîëãîí àæèëëóóëæ áàéíà.
  • Íèéò 30 àæèëëàãчиäòàé.
  • Òºâëºðñºí õàëààëòòàé.

 

СУМАНД ХЭРЭГЖИЖ БУЙ ТӨСЛҮҮД

 

ü  Малын индексжүүлсэн даатгал төсөл

ü  Жижиг дунд үйлдвэрийг дэмжих төсөл

ü  Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн төслүүд

 

ü  ÕÁÖÃ-ûí Îð÷íû á¿ñèéí òºñºë

 

СУМЫН СОР БҮТЭЭГДЭХҮҮН

 

  • Áóðèàä ãóòàë
  • Öàãààí óëòàé ãóòàë
  • Àðâàéí ãóðèë

 

Байгалын үзэсгэлэнт газар

Хустайн нуруу

 

Жирмийн цагаан нуур

 

Хүй долоон худаг

 

Молцог элс

СУМЫН ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТ

Тус сум нь “Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн гаралтай байгалын цэвэр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгч сум” болох зорилго тавьж дараах гол зорилтуудыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Үүнд:

  • Эдийн засгийн ÷àäàâõèéã ñàéæðóóëæ ãàçàð òàðèàëàíãèéí ¿éëäâýðëýëèéã ºíººãèéí áàéäëààñ 3 äàõèí íýìýãä¿¿ëæ, ìàë ñ¿ðãèéí òýæýýë õàíãàìæèéã îðîí íóòàãòàà á¿ðýí øèéäâýðëýæ ýðñäýë äààõ ÷àäâàðûã áèé áîëãîх. Èíãýñíýýð èðãýäèéí îðëîãî íýìýãäýæ Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý 12 хувьä õ¿ðãýх юм..
  • ÕÀÀ-í ¿éëäâýðëýëä àæèëëàõ ìýðãýæèëòýí áîëîâñîí õ¿÷íèéã áýëòãýí ¿éëäâýðëýëèéí òåõíèê òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýëèéã òàñðàëòã¿é õýðýãæ¿¿ëñíýýð ñóìûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí õºãæèëийг ýðñ ñàéæруулах.
  • Ñóìàíä àõóéí ¿éë÷èëãýýíèé áîëîí ÇÄÒÃ, Íèéãìèéí ýð¿¿ë ìýíäèéí òºâ, Ñî¸ëûí òºâèéí áàðèëãà áàéãóóëàìæèéã øèíýýð áàðèõ, çàñâàðëàõ àæëóóäûã ã¿éöýòãýж àæèëëàãчиäûí àõóé íºõöºëийг äýýøëүүлэх.

Сумын онцлог

Тус суманд гàçàð òàðèàëàí, ìàë àæ àõóé, àÿëàë æóóë÷ëàë õîñëîí õºãæèõ áîëîìæòîé.

      Äýä á¿òýö, ýð÷èì, çàì, õàðèëöàà õîëáîî ñàéí õºãæñºíèé äýýð á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýæ áîðëóóëàõ çàõ çýýëèéí áàãòààìæ èõ, ãàçàð òàðèàëàí ýðõýëæ ìàëûí òýæýýëèéí ¿ð ¿ðæ¿¿ëýõ óëñûí íººöèéí òýæýýë áýëòãýõ áîëîìæòîé ñóì þì.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сумын танилцуулга

Манай сумын нутагт Хөшөөт, Аргал, Ардулаан, Цавхангай, Уушиг, Пунцагсан, Налгар, Баянцогт, Хайртхаан зэрэг өндөр сайхан уулс, говийн өвөрмөц байгалийн тогтоцтой Молцог элс, Жирэмийн цагаан нуур, Ар, Өвөрдулаан, Хөшөет, Их булаг, Хайртхааны горхи булаг рашаанууд бий.
Манай сумын нутагт дэлхийн улаан номонд орсон ховор амьтан "Тахь"-ийг нутагшуулж байна. Мвн буга, гахай, чоно, бор гөрөөс, үнэг, хярс, дорго, тарвага, шилуүс, туулай, мануул зэрэг ан амьтад; шонхор, харцага, шар шувуу, ууль, тас, сойр, ятуу, хөхөө, бүргэд, нугас, галуу, тогоруу, тоодог, ангир зэрэг жигүүртэн шувууд бий.
Мойл, нохойн хошуу, улаалзгана, гүзээлзгэнэ, меөг, бамбай, арц, сонгино, хөх, шар дэгд зэрэг ургамалтай; алт, бал чулуу, боржин, наанги шавар, зос зэрэг ашигт малтмалтай.
Энэ өргөн уудам егөөж баян нутагт 2300 гаруй иргэд нь мал аж ахуй, газар тариалан, худалдаа наймаа, аялал жуулчлал голлон эрхэлж амьдардаг. Манай сум 62000 гаруй мал сүргээсээ жилд 200 орчим тн мах, 120000 л сүү, 16 тн ноос, ноолуур үйлдвэрлэдэг.
Аргалант сумын "Хусанбаганат"-д ноолуурын улаан ямааг үржүулж, уржлийн мал зах зээлд нийлүүлдэг.
Аргалантын цагаан арвай, овъёос, хөх тариа улс даяар алдартай. Манай суманд Баянцогт, Молцог элс, Хусанбаганат зэрэг газарт аялал жуулчлалын баазууд ажиллажбайна.
Аргалант суманд 10 жилийн дунд сургууль, 15 ортой хүн эмнэлэг, холбоо, шуудан, цэцэрлэг, ахуйн үйлчилгээний салбарууд ажилладаг.
Дулааны төвлөрсөн хангамжтай, өндөр хүчдэлийн цахилгаан дамжуулах шугамаар найдвартай хямд цахилгаан эрчим хүчээр хангагддаг. Улаанбаатар, Дархдн хоттой цардмал замаар холбогдсон.
Сумаасаа монгол улсын аль ч аймаг хоттой телефон болон радио холбоогоор харилцах боломжтой, дэд бүтэц сайн хөгжсөн сум юм.

Дэд бүлгүүд

 

Сүүлд нэмэгдсэн

Гадаад хэлний баяр боллоо

Гадаад хэлний баяр боллоо

2017-2018 оны хичээлийн жилийн гадаад хэлний баярыг тэмдэглэлээ. Амжилттай оролцсон...

Шатрын тэмцээн боллоо

Шатрын тэмцээн боллоо

  Төв аймгийн Заамар суманд болсон багийн Аварга шалгаруулах шатрын тэмцээнд...

Бүсийн илтгэлийн уралдаан

Бүсийн илтгэлийн уралдаан

Баруун бүсийн "Илтгэлийн уралдаан"-г Лүн сумын Цомирлог цэцэрлэг зохион байгуулж,мөн...

Зарлал

Зарлал

Төрийн үйлчилгээг чирэгдэлгүй, түргэн шуурхай хүргэх зорилгоор Аргалант суманд Газар...

Идэвхтэй хөдөлгөөн

Идэвхтэй хөдөлгөөн

"Идэвхитэй хөдөлгөөн-Эрүүл мэнд" аяны хүрээнд долоо хоногийн Лхагва гариг бүрийн...

Prev
  • 1
  • 2
  • 3
Next